Veiligheid en risico’s

Door Jos Kruis van Ratslag.nl, 20 maart 2021

Alle beroepsgroepen moeten nadenken over de risico’s, die zij lopen bij de uitvoering van hun werkzaamheden. Zeker als het gaat om gereedschap dat bij ondeskundig gebruik een gevaar oplevert voor de gebruiker en zijn omgeving. Dit geldt ook voor rattenjagers. In het artikel “Wet en regelgeving” is bepleit om verschillende eisen te stellen aan rattenjagers uit drie verschillende bloedgroepen. De jagers met jachtakte, de specialistische rattenjagers en de ongediertebestrijders. Voor de behandeling van risico’s en veiligheid gaan we uit van een tweedeling, waarbij de laatste twee zijn samengevoegd:

  • De rattenjager A met een jachtakte. Deze bestrijdt ratten (vaak als onderdeel van een permissie) op de akkers van agrariërs. Dat kan met een vuurwapen, maar het is effectiever om daarvoor een luchtdrukwapen in te zetten. Deze jagers kunnen met een ontheffing van de provincie dergelijke wapens inzetten en dan ook ‘s-nachts jagen.
  • De rattenjager B vanuit het beroep van ongediertebestrijder en de oorspronkelijk specialistische rattenjagers. Deze heeft zijn vakbekwaamheid aangetoond en kan op basis daarvan van de provincie een ontheffing krijgen. Deze jagers werken in en rond gebouwen, op het erf en achtertuinen of op bedrijfsterreinen .

De achtergrond van deze twee rattenjagers verschilt. In het artikel over wet en regelgeving is dit voldoende beschreven. Hier gaat het vooral over veiligheid en risico’s. De jager in de akkers schiet met het luchtdrukwapen over grotere afstanden dan de ongediertebestrijder, die veelal in gebouwen actief is. De jager zal bij voorkeur schieten met een groot kaliber van 6,35mm en meer dan 60 joule aan mondingsenergie. De ongediertebestrijder in de stallen moet zijn mondingsenergie beperken om schade te voorkomen. In het artikel Wet en regelgeving is bepleit dat provincies er verstandig aan doen om de mondingsenergie voor deze categorie rattenjagers te beperken op max 30 joule.

Risico profiel van rattenjager A

De jager heeft te maken met veel Wet en regelgeving. Dat is terecht, want het gaat om gebruikers van dodelijke vuurwapens. Ook als rattenjager schiet hij met een zwaar kaliber luchtdrukwapen en dan zijn de eisen die in de jachtakte aan deze jager wordt gesteld meer dan voldoende. Omdat hij (ondanks dat het om een hobby gaat) zo goed opgeleid is, zijn de risico’s voor het ratten jagen aanvaardbaar. Jachtakte houders kunnen zich daardoor ook gemakkelijk verzekeren, omdat daar voldoende aanbod voor is. Ook provincies beoordelen het risico als aanvaardbaar en hebben weinig bezwaren en leggen nauwelijks extra eisen op bij het verlenen van een ontheffing.

Risico profiel van rattenjager B

Rattenjager B komt voort uit de ongediertebestrijding. ZZP’ers of individuele medewerkers van grotere ongediertebestrijdingsbedrijven kunnen zich kwalificeren als rattenjager en voegen zo het rattenjagen toe aan hun bedrijfsvoering. Zij hebben niet de solide basis van aantoonbare vakbekwaamheid, die de jagers wel hebben. Om deze categorie in staat te stellen om zich het rattenjagen eigen te maken moeten zij een opleiding volgen. Het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) heeft al zo’n cursus ontwikkeld. Overigens zonder aandacht te besteden aan schietvaardigheid. De provincie kan de risico’s op ongelukken beperken door in de ontheffing deze cursus verplicht te stellen en een beperking op mondingsenergie op te leggen. Hiermee kan de provincie met vertrouwen de ontheffing verlenenen. Met deze ontheffing kunnen verzekeringsmaatschappijen dit onderdeel van de bedrijfsvoering zonder problemen opnemen in de bedrijfs-aansprakelijkheidsverzekering voor ongediertebestrijders.

Het vergeten risico

Hiervoor is schietvaardigheid al genoemd als een mogelijk gebrek in de vaardigheid bij de ongediertebestrijders. Ik kan niet beoordelen hoe schietvaardigheid bij jagers wordt bijgebracht en onderhouden. Hoe dan ook:

Raakschieten is moeilijk
  • Het belangrijkste risico bij ratten jagen is een slechte schutter.

Ik sta voor ecologisch rattenbestrijden en vind het gebruik van gif een vreselijke oplossing. Als een rattenjager geen goede schutter is moet je je afvragen wat erger is. Afgezien van de schade die kan ontstaan als wordt misgeschoten is het lijden van een verkeerd aangeschoten rat onaanvaardbaar. Zoals ik in de technische artikelen heb onderbouwd is (altijd) raakschieten alleen haalbaar voor vaardige schutters. De in zijn hol creperende rat is niet geholpen met een verzekering die de schade van de boer dekt. Hier hebben de provincies een verantwoordelijkheid, omdat zij moeten toezien op handhaving van de Wet natuurbescherming.

De provincie kan in de ontheffing eisen opnemen om met name de rattenjager B te dwingen om een goede schutter te zijn. Een belangrijk aspect bij raakschieten is het schatten van de afstand tot doel en het corrigeren op de hoogte. Dit is iets waar de jagers in het veld minder moeite mee hebben omdat zij ratten afschieten binnen de zogenaamde “Point blank”. Dit is de afstand waarbinnen zonder correcties op het draadkruis kan worden geschoten. Voor een gemiddelde zware luchtbuks strekt deze point blank zich uit van zo’n 20m tot 40m. Zolang het doel zich in deze range bevind is het trefpunt vrijwel gelijk aan mikpunt. Hoewel de afstand groter is wordt raakschieten gemakkelijker. Zeker als je midden op de rat kunt schieten met een zwaar kaliber.

De rattenjager in de gebouwen schiet op kortere afstanden en met minder vermogen en een kleiner kaliber. Deze afstand valt buiten de point blank range, waardoor de jager de afstand moet schatten en enkele streepjes hoger moet mikken. Dit is moeilijk. Temeer omdat de schutter (als gevolg van de beperkte mondingsenergie) de rat heel precies op de kop of hoog in de borst moet raken voor een pijnloze dood. De kans dat een onervaren schutter een rat niet goed raakt is daardoor groot. Dit probleem kan worden opgevangen door gebruik te maken van een rangefinder in combinatie met ballistische calculator. Hiermee wordt het schatten en rekenen geautomatiseerd en daarmee kan ook een minder ervaren schutter verantwoord schieten. De rattenjager B doet er goed aan om altijd met dit instrument te schieten.

Maar, het allermooiste zou zijn als rattenjagers van de categorie B worden getoetst op schietvaardigheid. Door een vereenvoudigde opzet van het Field Target schieten op doelen op verschillende afstanden kunnen schutters laten zien dat zij vaardig zijn. En zonder behaalde toets geen ontheffing. Ik denk dat er dan weinig schutters zijn die de toets zonder een ballistische calculator zullen doen. Bovendien vallen schutters af die het nooit zullen leren en daarmee het beroep van rattenjager in diskrediet kunnen brengen.

Opmerking: Als ik op basis van mijn ervaring als jager en (gelegenheids-)wedsttijdschutter voor Hunter-Field-Target moet schatten…. Dan vermoed ik dat zeker dan de helft van de huidige aspirant rattenjagers de toets niet gaat halen. Ook niet met een ballistische calculator. Door de lat hoog te leggen, zullen veel mensen die rattenjager willen worden gaan nadenken over hun kansen.

Samenvatting

Het doden van dieren is iets wat nooit lichtvaardig mag worden gedaan. De Wnb is daar duidelijk over. Ook het geweten van de jager lijdt pijn (althans dat hoop ik) als door ongelukkige omstandigheden een de rat niet goed is geraakt. Een vaardige schutter kan meestal met een tweede schot het dier alsnog uit zijn lijden verlossen. Schietvaardigheid is een van de belangrijkste manieren om het risico van onnodige dierenleed te voorkomen. Alle andere risico’s zijn daaraan ondergeschikt

Risico’s bij het jagen in de landerijen door jachtakte houders zijn beperkt, omdat jagers sowieso vaardig zijn. En, dus ook voor rattenjagen. Het risico op onnodig dierenleed is laag, omdat jagers gemakkelijk raak kunnen schieten met hun grote kalibers in de point blank range. De rattenjager op de korte afstand in de stallen moet zich vooral laten helpen door de moderne elektronica van de ballistische calculator om verantwoord op ratten te schieten en de kans op schade te beperken.

Verder lezen…